Τι ακριβώς είναι η ινσουλινοαντίσταση και τι σχέση έχει με τον προδιαβήτη και το διαβήτη; Μπορείς να πετύχεις απώλεια βάρους έχοντας αντίσταση στην ινσουλίνη ή είναι δύσκολο να χάσεις κιλά τελικά; Ποια είναι τα αίτια και τα συμπτώματα αυτής της πάθησης και πόσο μπορεί να σε βοηθήσει η διατροφή; Σε όλα αυτά τα ερωτήματα θα σου απαντήσουμε παρακάτω.

Τι είναι η ινσουλινοαντίσταση

Πριν συζητήσουμε για την ινσουλινοαντίσταση, είναι βασικό να γνωρίζεις τι είναι η ινσουλίνη. Πρόκειται, λοιπόν, για μια ορμόνη που εκκρίνεται από το πάγκρεας και έχει σαν βασικό ρόλο να ρυθμίζει τα επίπεδα γλυκόζης (σάκχαρο) στο αίμα. Η γλυκόζη στο αίμα αυξάνεται φυσιολογικά μετά από κάθε γεύμα και η ινσουλίνη δίνει εντολή στον οργανισμό ώστε η γλυκόζη να εισέλθει στα κύτταρά του (κυρίως του ήπατος, των μυών και του λιπώδους ιστού) για να αξιοποιηθεί ως καύσιμη ύλη! Με αυτό τον τρόπο τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα μειώνονται και το πάγκρεας με τη σειρά του σταματάει τη παραγωγή ινσουλίνης.

Μερικές φορές, λοιπόν, τα κύτταρα του οργανισμού δεν ανταποκρίνονται στην εντολή της ινσουλίνης – είναι η λεγόμενη ινσουλινοαντίσταση που μπορεί να την έχεις ακούσει και ως μειωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη. Για να αντιμετωπίσει αυτή τη νέα συνθήκη, ο οργανισμός δίνει σήμα στο πάγκρεας για να παράγει επιπλέον ινσουλίνη, με αποτέλεσμα να αυξάνονται υπερβολικά τα επίπεδά της στο αίμα. Αυτή η υπερπαραγωγή ινσουλίνης ονομάζεται υπερινσουλιναιμία.

Η υπερσουλιναιμία είναι υπεύθυνη για πολλές ανεπιθύμητες αλλαγές στον οργανισμό όπως:

  • αύξηση σωματικού βάρους
  • αυξημένη τριχοφυΐα
  • απορρύθμιση μεταβολισμού
  • διαταραχές εμμηνορρυσιακού κύκλου στις γυναίκες

Η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να είναι προσωρινή ή χρόνια και είναι θεραπεύσιμη σε ορισμένες περιπτώσεις.

Είναι το ίδιο με τον προδιαβήτη;

Όχι δεν είναι το ίδιο με τον προδιαβήτη! Συνήθως όμως, η ινσουλινοαντίσταση οδηγεί σε προδιαβήτη και διαβήτη. Πιο συγκεκριμένα, ως αποτέλεσμα της ινσουλινοαντίαστασης, όπως είπαμε, το πάγκρεας θα “ζοριστεί” για να συνεχίσει να παράγει όλο και περισσότερη ινσουλίνη στην προσπάθειά του να φέρει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα στα φυσιολογικά. Όσο όμως η ινσουλινοαντίσταση επιμένει, το “ζόρισμα” του παγκρέατος του προκαλεί βλάβες που δε μπορούν να επιδιορθωθούν με αποτέλεσμα η υπεργλυκαιμία να επιμένει ή και να αυξάνεται. Και κάπου εδώ έρχεται η διάγνωση του προδιαβήτη και διαβήτη τύπου ΙΙ αντίστοιχα.

Πώς καταλαβαίνεις την αντίσταση στην ινσουλίνη;

Στην περίπτωση που έχεις αντίσταση στην ινσουλίνη, το πιθανότερο είναι ότι δε θα είσαι σε θέση να τη διακρίνεις ούτε εσύ ούτε κάποιος γιατρός στα αρχικά της στάδια. Αυτό γιατί όπως προαναφέραμε, το πάγκρεας θα προσπαθήσει να εξισορροπήσει αυτή τη κατάσταση και θα παράγει παραπάνω ινσουλίνη ώστε να μην υπάρχουν συμπτώματα.

Μετά από κάποιο διάστημα όμως, όταν το πάγκρεας φτάσει στο όριο των δυνατοτήτων του, η γλυκόζη θα υπερισχύει στη κυκλοφορία του αίματος και θα προκαλέσει υπεργλυκαιμία. Τα συμπτώματα αυτής είναι τα εξής:

  • Αυξημένη δίψα
  • Συχνοουρία
  • Αυξημένη όρεξη
  • Θολή όραση
  • Πονοκέφαλοι
  • Λοιμώξεις του κόλπου και του δέρματος
  • Κοψίματα και πληγές με αργή επούλωση

Πρακτικά, η ινσουλινοαντίσταση δεν παρουσιάζει δυστυχώς συμπτώματα! Όταν αρχίσουν να εμφανίζονται συμπτώματα, συνήθως έχει αρχίσει το στάδιο του προδιαβήτη!

Φυσικά, αυτό που πρακτικά συμβαίνει είναι ότι ο γιατρός θα σε παραπέμψει για περαιτέρω εξετάσεις αν παρατηρήσει συμπτώματα της υπερινσουλιναιμίας π.χ. αυξημένη τριχοφυία και αυξημένο σωματικό βάρος και το συνδυάσει με κάποιο άλλο στοιχείο απ’το ιστορικό σου όπως προγούμενος διαβήτης κυήσεως και κάπνισμα ή παλαιότερη πολυκυστική υφή ωοθηκών.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει ακόμη εξειδικευμένη εξέταση για την αντίσταση στην ινσουλίνη! Ο ενδοκρινολόγος για να φτάσει στο συμπέρασμα πως έχεις ινσουλινοαντίσταση, θα χρειαστεί να αξιολογήσει το ιατρικό ιστορικό της οικογένειάς σου και το δικό σου, αλλά και να εξετάσει όλες ή κάποιες από τις παρακάτω τιμές στις αιματολογικές σου.

  • Γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη
  • Καμπύλη γλυκόζης
  • Σάκχαρο
  • Τριγλυκερίδια
  • LDL, δηλαδή “κακή” χοληστερόλη
  • HDL, δηλαδή “καλή” χοληστερόλη

Η συχνότητα εμφάνισης ινσουλινοαντίστασης στην Ευρώπη είναι 15,5%. Εύκολα λοιπόν προκύπτει το συμπέρασμα πως έχουμε σχετικά χαμηλά ποσοστά. Αυτό όμως ίσως συμβαίνει εξαιτίας της ασυμπτωματικότητας της συγκεκριμένης πάθησης και κατ’ επέκταση της δυσκολίας μέτρησής της.

Γενετική προδιάθεση vs περιβάλλον

Σε γενετικό υπόβαθρο έχουν εντοπιστεί πολλά γονίδια που κάνουν ένα άτομο περισσότερο ή λιγότερο πιθανό να αναπτύξει ινστουλινοαντίσταση. Μειωμένη παραγωγή ινσουλίνης παρατηρούμε και με την αύξηση της ηλικίας κάτι που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο όταν αθροίζονται και άλλα προβλήματα υγείας όπως στους ηλικιωμένους.

Ορισμένες κληρονομικές παθήσεις μπορούν να συντελέσουν στην εμφάνιση αντίστασης στην ινσουλίνη. Κάποιες από αυτές είναι:

  • Σύνδρομο αντίστασης στην ινσουλίνη τύπου Α
  • Σύνδρομο Rabson-Mendenhall 
  • Σύνδρομο Donohue
  • Μυοτονική δυστροφία
  • Σύνδρομο Alström
  • Σύνδρομο Werner
  • Κληρονομική λιποδυστροφία

Ωστόσο η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί ότι η ανάπτυξη της ινσουλινοαντίστασης είναι κυρίως απόρροια του τρόπου ζωής μας. Ένας τέτοιος τρόπος ζωής παρουσιάζει τα εξής χαρακτηριστικά:

  • Aυξημένα ποσοστά λίπους –ιδίως σπλαχνικού
  • Λιγότερο ισορροπημένη και θρεπτική διατροφή
  • Καθιστική ζωή και
  • Σε ορισμένες περιπτώσεις η αντίσταση στην ινσουλίνη μπορεί να διεγερθεί από κάποια φαρμακευτική αγωγή

Μελέτες που έχουν γίνει στα λιποκύτταρα μέσα και γύρω από τα εσωτερικά όργανα της κοιλιάς, δείχνουν πως παράγουν μια ποικιλία χημικών ουσιών που σχετίζονται με την αντίσταση στην ινσουλίνη.

Δεν υπάρχει προς το παρόν πανάκεια για την ινσουλιναοαντίσταση. Στα καλά νέα είναι ότι, σε αντίθεση με τα γονίδιά σου, το περιβάλλον σου μπορείς να το αλλάξεις για να βοηθήσεις την ινσουλινοευαισθησία σου, ξεκινώντας από τις συνήθειές σου. Μάλιστα έχουν παρατηρηθεί βελτιώσεις σε άτομα που άλλαξαν τον τρόπο ζωής τους. Αν λοιπόν ακολουθήσεις τα παρακάτω, πιθανότατα τα κύτταρά σου θα γίνουν περισσότερο ευαίσθητα στην ινσουλίνη.

  • Ισορροπημένη διατροφή
  • Μείωση σωματικού λίπους -ιδίως του σπλαχνικού
  • Τακτική άσκηση
  • Φαρμακευτική αγωγή

Πώς επηρεάζει την υγεία σου

Η ινσουλινοαντίσταση προοδευτικά γίνεται επιζήμια για την υγεία σου συνδράμοντας σε χρόνια νοσήματα που πιθανόν να χρειάζονται μακροχρόνια φαρμακευτική διαχείριση, μειώνοντας έτσι και την ποιότητα ζωής σου. Πιο συγκεκριμένα: Όπως αναφέραμε νωρίτερα όταν έχεις αντίσταση στην ινσουλίνη, το πάγκρεας παράγει ακόμα περισσότερη στην προσπάθειά του να εξισορροπήσει το σάκχαρο στο αίμα, προκαλώντας υπερσουλιναιμία. Η υπερσουλιναιμία με τη σειρά της οδηγεί σε αύξηση βάρους, γεγονός που επιδεινώνει την αντίσταση στην ινσουλίνη ακόμα περισσότερο, ενώ μάλιστα σχετίζεται και με:

  • Υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων
  • Αθηροσκλήρωση
  • Υπέρταση

Βασικό ρόλο φαίνεται να έχουν η ινσουλινοαντίσταση και η παχυσαρκία στην ανάπτυξη του μεταβολικού συνδρόμου

Το μεταβολικό σύνδρομο είναι ουσιαστικά ο συνδυασμός παχυσαρκίας και το να έχεις τουλάχιστον δύο από τα παρακάτω κριτήρια:

  • Υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων
  • Υψηλή πίεση του αίματος
  • Υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα (σάκχαρο)
  • Χαμηλά επίπεδα HDL χοληστερόλης

Ο ρόλος του σωματικού βάρους

Αναφερθήκαμε και νωρίτερα στο πόσο σημαντικό ρόλο δείχνει να έχει η παχυσαρκία στην ανάπτυξη της ινσουλινοαντίστασης. Είπαμε, επίσης, και πως όταν έχεις ινσουλινοαντίσταση, κερδίζεις βάρος. Η μείωση βάρους λοιπόν είναι απαραίτητη για να μειώσεις και την αντίσταση στην ινσουλίνη!

Η απώλεια σωματικού βάρους ίσως δεν είναι μόνο ένας τρόπος για να μειώσεις την ινσουλινοαντίσταση σε περίπτωση που έχεις, αλλά και ένας τρόπος για να την προλάβεις.

Τι κάνεις, όμως, στην περίπτωση που έχει ήδη προσπαθήσει να χάσεις βάρος αλλάζοντας τις διατροφικές σου συνήθειες και προσθέτοντας άσκηση, αλλά δεν τα έχεις καταφέρει; Το πιθανότερο είναι να χρειάζεται να επαναπροσδιορίσεις την στρατηγική σου με τη βοήθεια ενός πτυχιούχου Διαιτολόγου-Διατροφολόγου. Επιπλέον, εφόσον έχεις ινσουλινοαντίσταση ή υπεργλυκαιμία, ο γιατρός σου μπορεί να συνταγογραφήσει κάποια φάρμακα που θα βοηθήσουν έξτρα στην ισορροπημένη διατροφή και τη ρύθμιση του βάρους.

Η διατροφική αντιμετώπιση

Πέρα όμως από την απώλεια βάρους, και ειδικά σωματικού λίπους (όπου παίζει ρόλο το ισοζύγιο ενέργειας) είναι σημαντική και η ποιότητα της διατροφής και οι διατροφικές συνήθειες. Οι μέχρι τώρα έρευνες έχουν διαμορφώσει τις διατροφικές συστάσεις που φαίνεται να βοηθούν τα άτομα με ευαισθησία στην ινσουλίνη.

Υδατάνθρακες

Ίσως το βασικότερο μακροθρεπτικό συστατικό που χρίζει ιδιαίτερη προσοχή από τα άτομα με ευαισθησία στην ινσουλίνη. H μείωση των απλών ή επεξεργασμένων υδατανθράκων αφορά τον γενικό πληθυσμό, πόσο μάλλον τα άτομα με ινσουλινοαντίσταση. Τους απλούς υδατάνθρακες τους συναντάς σε τρόφιμα όπως τα γλυκά και αυτό που κάνουν ουσιαστικά είναι να ανεβάζουν απότομα το σάκχαρο του αίματος και έπειτα να το ρίχνουν εξίσου απότομα. Σε καμία περίπτωση δε μιλάμε για αποκλεισμό, αλλά για μέτρο.

Σε αντίθεση με τους απλούς υδατάνθρακες, η κατανάλωση σύνθετων υδατανθράκων συστήνεται, καθώς έχουν χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη. Στους σύνθετους υδατάνθρακες θα βρεις:

  • Τα φρούτα και τα λαχανικά, ειδικά αν καταναλώνονται με τη φλούδα ή ωμά
  • Τα προϊόντα από σιτηρά ολικής άλεσης (σιτάρι, κριθάρι, βρώμη, καστανό ρύζι, καλαμπόκι, πλιγούρι κα)
  • Τα όσπρια και τα ψευδοδημητριακά (π.χ. κινόα)

Χαμηλός και υψηλός γλυκαιμικός δείκτης

Αποτελεί έναν δείκτη των υδατανθρακούχων τροφίμων και δείχνει κατά πόσο το τρόφιμο αυξάνει την γλυκόζη του αίματος. Για τον λόγο αυτό, στην ινσουλινοαντίσταση προτείνεται η κατανάλωση τροφίμων χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη και να μετριάζεται η κατανάλωση τροφίμων υψηλού γλυκαιμικού δείκτη.

Χαμηλός γλυκαιμικός δείκτηςΥψηλός γλυκαιμικός δείκτης
Ψωμί ολικήςΛευκό ψωμί
Καστανό ρύζιΛευκό ρύζι
ΓλυκοπατάταΠατάτα
Νιφάδες βρώμηςΣτιγμιαία βρώμη
ΓιαούρτιΕπιδόρπιο γιαουρτιού
Τα περισσότερα φρούταΧυμός φρούτων
ΌσπριαΓλυκά
ΚαρόταΑναψυκτικά
Πράσινα λαχανικάΠολύ επεξεργαμένα σνακ
Εναλλακτικές επιλογές

Συνήθως τα λιγότερα επεξεργασμένα τρόφιμα είναι αυτά που έχουν χαμηλότερο γλυκαιμικό δείκτη. Παρόλα αυτά, δεν γίνεται να αποκλείσεις την άλλη ομάδα εντελώς. Κάποια tips για διατροφή χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη με προσθήκες τρόφιμων υψηλού γλυκαιμικού δείκτη είναι:

  • Κατά την προετοιμασία του γεύματός σου να προσθέτεις ακόρεστο λίπος, φυτικές ίνες και οξέα (πχ. λεμόνι, ξύδι), καθώς τείνουν να χαμηλώνουν του γλυκαιμικό δείκτη.
  • Προσπάθησε να μην παραμαγειρεύεις τα αμυλούχα τρόφιμα, όπως τα μακαρόνια, διότι ΄έτσι θα ανεβαίνει ο γλυκαιμικός τους δείκτης.
  • Συνδυάζοντας τρόφιμα υψηλού γλυκαιμικού δείκτη με τρόφιμα χαμηλού, μειώνεις το συνολικό γλυκαιμικό φορτίο του γεύματός σου.
  • Να επιλέγεις πιο άγουρα τα φρούτα πιο υψηλού γλυκαιμικού δείκτη (πχ. μπανάνα, ανανάς).
  • Να τρως μικρές μερίδες των τροφίμων υψηλού γλυκαιμικού δείκτη, ώστε να επηρεάσεις λιγότερο το σάκχαρο του αίματος.

Το περιεχόμενο της σελίδας συνεχίζεται πιο κάτω

Χρειάζεσαι μια διατροφή χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη;

Στο Ευτροφία μπορούμε να σου δείξουμε πώς θα το πετύχεις ο ίδιος αλλά και να εξατομικεύσουμε τις εναλλακτικές που σου ταιριάζουν!


Συχνότητα γευμάτων

Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις όπως αυτής της ινσουλινοαντίστασης δεν παίζει ρόλο μόνο η ποιότητα των τροφίμων, αλλά και η συχνότητα των γευμάτων. Έχει παρατηρηθεί λοιπόν, πως τα μικρά και συχνά γεύματα και ειδικότερα η κατανάλωση του μεγαλύτερου μέρους των θερμίδων το πρώτο μισό της μέρας, τείνουν να βοηθούν στην ομαλή διαχείριση του σακχάρου στο αίμα. Θα βοηθούσε για παράδειγμα, να ξεκινήσεις τη μέρα σου με ένα πλούσιο θρεπτικά και ενεργειακά πρωινό με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη με σύνθετους υδατάνθρακες.

Γαλακτοκομικά

Τα ιόντα ασβεστίου διεγείρουν την απελευθέρωση ινσουλίνης στο αίμα. Έτσι η κατανάλωση ασβεστίου που υπάρχει σε αφθονία στα γαλακτοκομικά προϊόντα, δείχνει να προσφέρει αρκετά οφέλη στα άτομα που έχουν αντίσταση στην ινσουλίνη.

Λιπαρά

Τα κορεσμένα λιπαρά δεν δείχνουν να βοηθούν τα άτομα που εμφανίζουν αντίσταση στην ινσουλίνη. Για τον λόγο, αντίθετα συστήνεται η κατανάλωση ακόρεστων λιπαρών. Ακόρεστα λιπαρά περιέχονται σε:

  • Ξηρούς καρπούς και οι σπόρους
  • Λιπαρά ψάρια
  • Φυτικά έλαια

Μάλιστα έρευνες για την επίδραση των ω-3 λιπαρών, έδειξαν πως μπορούν να αναστείλουν την ανάπτυξη αντίστασης στην ινσουλίνη ρυθμίζοντας τη βιοενεργειακή δράση των μιτοχονδρίων και του ενδοπλασματικού δικτύου.

Ευεργετικά αποτελέσματα φαίνεται να έχουν δει οι ερευνητές με τη μεσογειακή δίαιτα και τη δίαιτα DASH, σε άτομα με ινσουλινοαντίσταση!

Αλκοόλ

Όσον αφορά το αλκοόλ δεν συστήνεται ο αποκλεισμός του. Παρόλα αυτά η κατανάλωσή του συνδέεται με αύξηση της γλυκόζης στο αίμα, αύξηση τριγλυκεριδίων, ενώ παράλληλα έχει πολλές “κενές” θερμίδες. Για τον λόγο αυτό προτείνεται η εις μέτρον κατανάλωση.

Τί άλλο θα βοηθήσει;

Η ινσουλινοαντίσταση χρειάζεται μια πολύπλευρη αντιμετώπιση. Πέραν της απώλειας σωματικού λίπους και της καλής διατροφής συστήνεται και:

  • Άθληση. Εντάσσοντας στη ζωή σου την άσκηση θα δεις εξαιρετικά αποτελέσματα, αφού αυτή ευαισθητοποιεί τα κύτταρα του οργανισμού ώστε να υπακούσουν την εντολή της ινσουλίνης. Έτσι, η τακτική, μέτριας έντασης, σωματική άσκηση, βοηθάει και άμεσα αλλά και μακροπρόθεσμα στην αυξημένη απομάκρυνση της γλυκόζης από το αίμα και σε βελτιωμένη ευαισθησία των μυϊκών κυττάρων στην ινσουλίνη.
  • Διακοπή καπνίσματος. Υπάρχουν ενδείξεις πως το κάπνισμα έχει άμεση σχέση με την ινσουλινοαντίσταση. Οι ενδείξεις αυτές υποστηρίζουν πως το κάπνισμα αυξάνει άμεσα τον κίνδυνο για αντίσταση στην ινσουλίνη, κυρίως μέσω της ορμονικής ενεργοποίησης. Άλλος ένας παράγοντας που ενισχύει τη συμμετοχή του καπνίσματος στην ινσουλινοαντίσταση είναι πως σχετίζεται με την αύξηση του σπλαχνικού λίπους. Ίσως η νικοτίνη να είναι ένας παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις ορμονικές και κυτταρικές αλλαγές.
  • Φαρμακευτική αγωγή. Προς το παρόν δεν υπάρχουν φάρμακα που να εξειδικεύονται στην αύξηση της ινσουλινοευαισθησίας. Ωστόσο κάποια φάρμακα για παρεμφερείς παθήσεις (πχ. ο διαβήτης) φαίνεται να βοηθούν. Τέτοια φάρμακα που μπορεί να συνταγογραφήσει μόνο ο ιατρός σου, είναι:
    • Η μετφορμίνη, φάρμακο που χορηγείται σε άτομα με διαβήτη
    • Φάρμακα για την αρτηριακή πίεση
    • Οι στατίνες, χρησιμοποιούνται για τη μείωση της LDL χοληστερόλης.

Συνοψίζοντας

  • Η ανθεκτικότητα των κυττάρων του οργανισμού στην ινσουλίνη ονομάζεται ινσουλινοαντίσταση.
  • Η αντίσταση στην ινσουλίνη, οδηγεί σε υπερέκκριση ινσουλίνης (υπερινσουλιναιμία) και, εάν δεν αντιμετωπιστεί, σε προδιαβήτη και διαβήτη.
  • Βασικότερα αίτια αποτελούν το αυξημένο σωματικό βάρος και ιδιαίτερα το ενδοσπλαχνικό λίπος, η καθιστική ζωή και η μη ισορροπημένη διατροφή.
  • Θετικό αντίκτυπο φαίνεται να έχει η ισορροπημένη διατροφή (όπως η μεσογειακή) με μικρά και συχνά γεύματα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη.
  • Ο συνδυασμός διατροφής, άσκησης, διακοπής καπνίσματος θα σου δώσουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα.
  • Ο ενδοκρινολόγος σου μπορεί να σε καθοδηγήσει για τη φαρμακευτική αγωγή που ενδείκνυται, ενώ ένας πιστοποιημένος Διαιτολόγος Διατροφολόγος μπορεί να σε εκπαιδεύσει διατροφικά.

Αν ακούς πρώτη φορά για την ινσουλινοαντίσταση, φανταζόμαστε ότι όλη αυτή η πληροφορία που διάβασες μπορεί να σου ακούστηκε πολλή ή ακόμη και αγχωτική. Να θυμάσαι όμως, ότι είναι διαχειρίσιμη. Στο Ευτροφία μπορούμε να σε διευκολύνουμε να ακολουθήσεις εύκολα αυτό το μονοπάτι και να καταφέρεις να ενσωματώσεις στην καθημερινότητά σου καλύτερες συνήθειες διατροφής και τρόπου ζωής. Ανεξαρτήτως ινσουλινοαντίστασης, η ισορροπημένη διατροφή, η άσκηση και γενικότερα το ευ ζην είναι must για τη φροντίδα του εαυτού σου!

Βιβλιογραφία

  1.  Cleveland Clinic, Insulin Resistance, Updated 16 December 2021.
  2. Freeman AM, Pennings N. Insulin Resistance. Updated 2022 Jul 4. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507839/
  3. Wilcox G. Insulin and insulin resistance. Clin Biochem Rev. 2005 May;26(2):19-39. PMID: 16278749; PMCID: PMC1204764.
  4. Gołąbek KD, Regulska-Ilow B. Dietary support in insulin resistance: An overview of current scientific reports. Adv Clin Exp Med. 2019 Nov;28(11):1577-1585. doi: 10.17219/acem/109976. PMID: 31756065.