Τα γαλακτοκομικά προϊόντα, ιδίως το γάλα, έχουν δεχθεί πολύ μεγάλη κριτική όσον αφορά το ρόλο τους στη διατροφή μας και την επίδρασή τους στην υγεία μας. Μια γρήγορη αναζήτηση στο διαδίκτυο θα εμφανίσει διάφορες σελίδες  που υποστηρίζουν ότι τα γαλακτοκομικά προϊόντα (κυρίως το γάλα) αποτελούν «δηλητήριο» για την υγεία και ευθύνονται για πληθώρα ιατρικών προβλημάτων, από ακμή και αλλεργίες μέχρι καρκίνο.

Στο άρθρο αυτό θα προσπαθήσουμε, εν συντομία, να απαντήσουμε στα βασικότερα επιχειρήματα και δηλώσεις που γίνονται γύρω από αυτά.

«Ο άνθρωπος είναι το μόνο είδος που πίνει γάλα άλλων ζώων και δεν απογαλακτίζεται ποτέ»

Λογικοφανής παρατήρηση, όχι όμως και επιχείρημα. Ο άνθρωπος κάνει πολλά πράγματα διαφορετικά από τα υπόλοιπα όντα (όχι μόνο σε θέματα διατροφής) χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα κάτι. Επιπλέον, το γεγονός ότι συνηθίζουμε να πίνουμε γάλα άλλων ζώων δε σημαίνει τίποτα ως προς το αν αυτό μας ωφελεί ή όχι και, σίγουρα, δεν αποδεικνύει κάποιο σφάλμα σε αυτή τη συνήθεια.

«Οι γαλακτοβιομηχανίες μας κάνουν πλύση εγκεφάλου»

Καθημερινά βομβαρδιζόμαστε από πληθώρα διαφημιστικών μηνυμάτων και η συνωμοσιολογία περί της δύναμης των εταιρειών είναι πάντα επιχείρημα, όποια πλευρά ενός θέματος υπό αμφισβήτησης και αν υποστηρίζεις. Το μεγάλο ερώτημα, εδώ, είναι το πότε το επιχείρημα αυτό χρησιμοποιείται αυτόματα μόνο και μόνο γιατί ακούγεται λογικό. Χωρίς να υποτιμάμε την οικονομική δύναμη των εταιρειών, θα πούμε απλά ότι συμφέροντα υπάρχουν και στις δύο πλευρές (για παράδειγμα κάποιος θα μπορούσε να υποστηρίξει και ότι οι διάφορες ομάδες προστασίας του περιβάλλοντος έχουν συμφέρον να απαξιώνουν τις έρευνες γύρω από τα γαλακτοκομικά μέχρι τώρα).

Το σημαντικό εδώ είναι η επιλογή μας να βασίζεται, κατά το δυνατόν, στην πιο αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης για το εκάστοτε θέμα και όχι σε αυθαίρετες απόψεις και θεωρίες συνωμοσίας. Είστε σίγουροι ότι έχετε στην κατοχή σας όλη την διαθέσιμη βιβλιογραφία γύρω από το θέμα, ότι έχετε λάβει αντικειμενικά επιχειρήματα ΚΑΙ από τις δύο πλευρές και, κυρίως, ότι μπορείτε οι ίδιοι να αξιολογήσετε κριτικά τα παραπάνω δεδομένα; Η απάντηση είναι ότι είναι μάλλον δύσκολο για κάποιον να κάνει έρευνα σε τόσο βάθος για όλα τα θέματα που διαβάζουμε διαδικτυακά. Γι’ αυτό το λόγο είναι θέμα εμπιστοσύνης στις αρμόδιες αρχές που εργάζονται για αυτόν ακριβώς το σκοπό.

«Οι πληθυσμοί που δεν καταναλώνουν αγελαδινό γάλα (Κίνα, Ιαπωνία κ.λπ.) δεν έχουν προβλήματα οστεοπόρωσης, παρόλο που το γάλα θεωρείται σημαντική πηγή ασβεστίου».

Το γεγονός ότι οι Ασιάτες δεν έχουν προβλήματα οστεοπόρωσης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όσοι από εμάς πίνουμε γάλα θα έχουμε. Όλα είναι θέμα συνολικής διατροφής – κανένα μεμονωμένο τρόφιμο δεν είναι πραγματικά αναντικατάστατο. Είναι αλήθεια ότι μια διατροφή μπορεί να είναι πλήρης σε ασβέστιο, βιταμίνη D, φώσφορο, κάλιο και όλα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για καλή οστική υγεία χωρίς να καταναλώνει γάλα. Το ότι, όμως, τα γαλακτοκομικά αποτελούν την πιο πλούσια πηγή ασβεστίου (συγκριτικά με άλλα τρόφιμα) είναι αδιαμφισβήτητο.

Εκτός αυτού, είναι λάθος να εξάγουμε ένα συμπέρασμα βασιζόμενοι στη διατροφή ενός άλλου λαού. Πολύ απλά, οι συγκεκριμένοι πληθυσμού μπορεί να μην έχουν θέμα οστεοπόρωσης για χίλιους δύο ακόμα λόγους: γενετικό υπόβαθρο, συνολικό διατροφικό μοτίβο (όχι μόνο κατανάλωση γαλακτοκομικών), συνήθειες άσκησης κ.ο.κ. Μόνο αν κάναμε τα πάντα ακριβώς όπως οι πληθυσμοί αυτοί θα μπορούσαμε, πράγματι, να αξιολογήσουμε αν το γάλα μας είναι χρήσιμο ή όχι στην οστική υγεία.

«Το γάλα είναι γεμάτο ορμόνες που προκαλούν καρκίνο»

Αυτό είναι το πιο σημαντικό, κατ’ εμάς επιχείρημα, που αξίζει να διερευνηθεί σε βάθος. Το επιχείρημα αφορά τις ορμόνες φύλου (όπως τα οιστρογόνα και την προγεστερόνη), την αυξητική ορμόνη και τον ινσουλινομιμητικό παράγοντα (IGF-1).

Περιεκτικότητα γάλακτος σε ορμόνες

Ξεκινώντας από τις τελευταίες δύο, είναι κοινώς αποδεκτό ότι η αυξητική ορμόνη που περιέχεται φυσιολογικά στο γάλα δεν έχει καμία μεταβολική δράση στον ανθρώπινο οργανισμό. Για την ακρίβεια, μετά την πρόσληψή της (ό,τι έχει μείνει μετά από τη διαδικασία της παστερίωσης που καταστρέφει το 90% αυτής), διασπάται στο ανθρώπινο γαστρεντερικό σύστημα όπως κάθε άλλη πρωτεΐνη. Αντίστοιχα συμβαίνει και με τον ινσουλινομιμητικό παράγοντα: η περιεκτικότητά του στο γάλα είναι άνευ βιολογικής σημασίας, ενώ καταστρέφεται πλήρως κατά τη διαδικασία της πέψης.

Τα οιστρογόνα είναι ένα λίγο πιο περίπλοκο ζήτημα. Είναι αλήθεια ότι το αγελαδικό γάλα περιέχει οιστρογόνα ως αποτέλεσμα της διαδικασίας παραγωγής του. Μπορεί η εξωγενής χορήγηση οιστρογόνων να είναι περιορισμένη κρατικά, ωστόσο η ενδογενής παραγωγή των οιστρογόνων στα ζώα (ως αποτέλεσμα του ότι οι αγελάδες είναι πολύ τακτικά σε φάση εγκυμοσύνης κατά τη διάρκεια του χρόνου) είναι σημαντικά. Παρ’ όλα αυτά, όπως φαίνεται η πρόσληψη οιστρογόνων μέσω του γάλακτος δε συγκρίνεται με κανένα τρόπο με την παραγωγή που κάνει ο ίδιος ο ανθρώπινος οργανισμός σε οιστρογόνα, είτε μιλάμε για ένα παιδί προ εφηβείας, είτε για ενήλικες ανθρώπους.

Είναι πιθανό το γάλα να αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο;

Εν τέλει, το ζήτημα εδώ είναι κατά πόσο η κατανάλωση γαλακτοκομικών μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για καρκίνο.

Όπως φαίνεται, η σύνδεση με τον καρκίνο είναι πολύ βιαστική και σε μεγάλο βαθμό αδιευκρίνιστη. Σύμφωνα με τον World Cancer Research Fund, έναν από τους πιο έγκυρους οργανισμούς για τη μελέτη του καρκίνου, υπάρχει όντως περιορισμένη συσχέτιση (επιπέδου “limited-suggestive”) μεταξύ της κατανάλωσης γαλακτοκομικών και της εμφάνισης καρκίνου του προστάτη, όπου επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι η κατανάλωση 4 μερίδων γαλακτοκομικών την ημέρα αυξάνει σε μικρό βαθμό τον κίνδυνο. Δεν είναι ξεκάθαρο ακόμα αν αυτό προκαλείται από τις περιεχόμενες ορμόνες ή από κάτι άλλο. Το γεγονός, όμως, ότι τα γαλακτοκομικά δεν επηρεάζουν τον κίνδυνο για καρκίνο του στήθους ή για πρόωρη εφηβεία (που, επίσης, είναι ορμονοεξαρτώμενα), δείχνει ότι η απάντηση ίσως να μη βρίσκεται στις ορμόνες του γάλακτος.

Την ίδια στιγμή, υπάρχει πιο ισχυρή συσχέτιση (επιπέδου “probable”) της κατανάλωσης γαλακτοκομικών με μείωση του κινδύνου για καρκίνο του παχέος εντέρου. Με βάση αυτά τα δεδομένα, η σύσταση για αποφυγή του γάλακτος από το ευρύ κοινό δεν τεκμηριώνεται επιστημονικά.

 

Συνοπτικά

Είναι απολύτως θεμιτό να επιλέγει κανείς να αποφύγει την κατανάλωση γαλακτοκομικών για ένα σωρό λόγους – από ηθικούς λόγους για τη μεταχείριση των ζώων μέχρι περιβαλλοντικούς λόγους κ.ο.κ. Το γάλα δεν είναι κάτι αναντικατάστατο στη διατροφή μας άλλωστε. Ωστόσο, όταν πρόκειται για ισχυρισμούς υγείας, θα πρέπει να είμαστε περισσότερο κριτικοί απέναντι στην πληροφορία που λαμβάνουμε διαδικτυακά.

Είναι καιρός να συνειδητοποιήσουμε ότι η διατροφή είναι ένα πολύ σύνθετο θέμα, και το να προβαίνουμε σε υπεραπλουστεύσεις είναι τουλάχιστον αποπροσανατολιστικό. Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να παραμένουμε σκεπτικοί απέναντι σε αυθαίρετες απόψεις και να αναζητούμε πάντα αξιόπιστη και πολύπλευρη πληροφόρηση.

Share: